Το πένθος στην παιδική και εφηβική ηλικία

	Το πένθος στην παιδική και εφηβική ηλικία
	Στεφανία Καρκαμάνη / Ψυχολόγος - Συγγραφέας

Ένα από τα αιώνια δεινά της ζωής - η ορφάνια - τα τελευταία χρόνια, άρχισε να αυξάνει τις επισκέψεις της στα σπίτια των Ελλήνων. Θάνατοι από καρδιακές προσβολές, σε ανθρώπους ως τότε υγιείς και νέους, που το άγχος που έφερε η ανεργία και η κρίση τους κατέλαβε αιφνιδίως. Πατέρες και μητέρες που κοιμήθηκαν και δεν ξύπνησαν ποτέ και ραγισμένα παιδιά και έφηβοι να προσπαθούν να καταλάβουν τι συνέβη. Αυτό έχω να αντιμετωπίσω ως κομμάτι της δουλειάς μου. Αν σας αφορά άμεσα ή έμμεσα το θέμα, τα παρακάτω στοιχεία, θα σας φανούν χρήσιμα. Το πρώτο πράγμα που πρέπει να γνωρίζετε, είναι πως τα παιδιά και οι έφηβοι θρηνούν και μάλιστα περνούν από τα ίδια ακριβώς στάδια πένθους με τους ενήλικες.

Τα πέντε στάδια του πένθους αν θέλαμε λίγο ανορθόδοξα ως προς την ανάλυση της επιστήμης, να τα αναφέρουμε ονομαστικά, είναι τα εξής:

1.  Άρνηση / 2. Θυμός / 3. Διαπραγμάτευση / 4. Κατάθλιψη / 5. Αποδοχή

Εάν θέλουμε να βοηθήσουμε το παιδί να περάσει από το πρώτο στάδιο, αυτό της άρνησης, στο πέμπτο της αποδοχής, το τελευταίο πράγμα που θέλουμε να κάνουμε είναι να αρνηθούμε εμείς το γεγονός, να το κουκουλώσουμε και να το «πασπαλίσουμε με χρυσόσκονη», προσπαθώντας συνεχώς να κάνουμε το παιδί να «ξεχαστεί». Καταλαβαίνει πάρα πολύ καλά τί έγινε και η βασική του ανάγκη είναι να μη μειώνει κανείς τα συναισθήματά του. Το παιδί δεν χρειάζεται απλώς να ξεχνιέται, αλλά χρειάζεται να μιλήσει γι’ αυτό, να κλάψει γι’ αυτό, να θυμώσει, να ξεσπάσει, να βιώσει τον πόνο, ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΚΑΙ ΕΧΕΙ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΝΑ ΘΡΗΝΗΣΕΙ!

Όταν ο θάνατος του αγαπημένου προσώπου είναι φυσικός ή αναμενόμενος, τότε οι άνθρωποι περνούμε ομαλά από το ένα στάδιο στο άλλο και το γιατρικό του χρόνου είναι αρκετό. Όταν πρόκειται, όμως, για αιφνίδιο θάνατο, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Χρειάζεται πολύ περισσότερος χρόνος και δύναμη, ενώ η μετάβαση στα στάδια δεν είναι ομαλή, παρά υπάρχουν παλινδρομήσεις και πισωγυρίσματα. Η στήριξη του ψυχολόγου παιδιών και εφήβων καθίσταται σε αυτές τις περιπτώσεις απαραίτητη, ενώ στη θεραπευτική διαδικασία παίζει θεμελιώδη ρόλο, η καλή συνεργασία του γονιού ή κηδεμόνα του παιδιού με τον ψυχολόγο.

Στο στάδιο της άρνησης, τα παιδιά είναι σε μία μουδιασμένη ψυχολογική κατάσταση και αισθάνονται πως απλά υπάρχουν, αλλά δεν ζούν. Αισθάνονται απέραντη μοναξιά και διαφορετικοί από τους φίλους τους, αφού ο θάνατος του γονιού είναι κάτι που τα μεγαλώνει απότομα, κόβοντας τα ουσιαστικά σημεία επαφής με τους συνομηλίκους. Τα παιδιά, τα οποία βρίσκονται στο στάδιο της «μαγικής σκέψης», καταλήγουν πολλές φορές να κατηγορούν τον εαυτό τους για το θάνατο του γονιού, λόγω μιας ευχής που έκαναν πάνω στον καβγά μαζί του «να μην υπήρχε η μαμά» για παράδειγμα κι έπειτα θεωρούν πως ο Θεός τους άκουσε ή λόγω συγκρουσιακής σχέσης με το γονιό αυτό καθαυτό γενικότερα. Τόσο τα παιδιά όσο και οι έφηβοι, έχουν κάποια στιγμή της διαδικασίας πένθους τους, αυτοκτονικές σκέψεις, ενώ πιο επίφοβοι σε αυτό το θέμα είναι οι έφηβοι. Αυτό δε σημαίνει ότι όλοι οι ορφανοί έφηβοι προσπαθούν να κάνουν αυτές τις σκέψεις πραγματικότητα, αλλά η ψυχολογική πίεση του περιβάλλοντος που μπορεί να υπάρξει λόγω λάθους αντιμετώπισης, πιθανό να οδηγήσει σε τέτοιου είδους σκέψεις.

Φίλοι και συγγενείς προσπαθούν να τους κάνουν να γελάσουν και να παίξουν, πράγμα φυσικά πολύ σημαντικό. Ακόμα σημαντικότερο, όμως, είναι να έχουν αυτά τα παιδιά κάποιον να μιλήσουν για τα πραγματικά τους συναισθήματα. Ο γονιός που τους έχει απομείνει, δεν πρέπει να προσποιείται πως δεν έχουν πένθος, γιατί είναι εξάλλου έκδηλο σε κάθε συμπεριφορά του. Δεν πρέπει να προσπαθεί να τους κάνει να πιστέψουν πως τα πράγματα είναι ίδια, γιατί δεν είναι και δεν θα είναι εκ των πραγμάτων και εκ φύσεως πλέον ποτέ. Πρέπει να τα ακούει προσεκτικά, να ανησυχεί όταν δεν κλαίνε κι όχι τόσο όταν κλαίνε και να τα προτρέπει να μιλούν για τα συναισθήματά τους.

Ο ψυχολόγος στηρίζει τα παιδιά και τους εφήβους στην διαδικασία θρήνου, τους μαθαίνει να είναι περήφανοι για τα συναισθήματα και τη δύναμή τους, τους δίνει εργαλεία και τρόπους να εκφράσουν σκέψεις βαθιά κρυμμένες και τους προσφέρει ένα ασφαλές έδαφος για να μιλήσουν για πράγματα που δεν μπορούν να πουν σε κανένα. Ο απώτερος στόχος είναι να βιώσουν τον θρήνο της απώλειας και να βγούν από αυτόν με την ικανότητα και τη δύναμη να επενδύσουν στη νέα πραγματικότητα. Η ζωή τους θα συνεχιστεί και οι πληγές θα πάψουν να αιμορραγούν, αρκεί να μην κάνουν το λάθος οι ενήλικοι της ζωής τους να προβάλουν τη δική τους ψυχική κούραση πάνω τους. Κάτι που συμβαίνει, όταν περιμένουμε από ένα ορφανό παιδί, ένα εξάμηνο ή ένα χρόνο μετά τον θάνατο του γονιού, να τα πηγαίνει καλά στο σχολείο, να είναι πλήρως λειτουργικό και να έχει πάψει να θρηνεί. Το παιδί νιώθει ότι του ζητείται κάτι παράλογο, πως οι γύρω του μειώνουν την αξία και την ένταση των συναισθημάτων του και πάνω από όλα, του αφαιρούν το ανθρώπινο δικαίωμά του να θρηνήσει και να πάρει τον απαραίτητο χρόνο ώστε να αναρρώσει ψυχικά.

Θεωρίες συνωμοσίας και επιδημία μαζικής παράνοιας

	Θεωρίες συνωμοσίας και επιδημία μαζικής παράνοιας
	Στεφανία Καρκαμάνη / Ψυχολόγος - Συγγραφέας

Αυτή τη φορά είπα να ξεφύγω από τα συνήθη θέματα αρθρογραφίας μου, γιατί έχω καλό λόγο. Γιατί κάποιος πρέπει να μιλήσει για τη νέα επιδημία που μαστίζει την εποχή μας. Αν και η ψυχασθένεια δεν είναι «κολλητική», οι άνθρωποι που ζούνε κοντά της, χωρίς να έχουν τα εφόδια να την αντιμετωπίσουν, αναπόφευκτα επηρεάζονται σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό από αυτή. Η ψυχασθένεια που σημειώνει στατιστικά τη μεγαλύτερη επιρροή στους άλλους, αυτή που πολύ χονδρικά και λαϊκιστικά θα μπορούσαμε ίσως να αποκαλέσουμε «κολλητική» (χάριν λόγου η έκφραση, όχι επιστημονικά ορθή), είναι η παράνοια. Και έχει αρχίσει να κυκλοφορεί σαν γρίπη.

Εξωγήινοι, μασόνοι, μυστικές ατζέντες, κοσμικές καταστροφολογίες, πλανητική ευθυγράμμιση ως πύλη στην ανύψωση της ανθρώπινης ύπαρξης, Zeitgeist, Esoteric Agenda, The Da Vinci Code, δράκοι, νεράιδες, ξωτικά και ποικίλα ντοκιμαντέρ του Σκάι.

Θα ήθελα, λοιπόν, να προσφέρω στους σκεπτικιστές, που αποφάσισαν να αμφισβητήσουν το σύστημα μέσω των παραπάνω πηγών, έναν ακόμα προβληματισμό: O Dan Brown, συγγραφέας του κώδικα Ντα Βίντσι, πούλησε 81 εκατομμύρια αντίτυπα παγκοσμίως. Σύμφωνα με εκτίμηση των Times, τα έσοδά του ανήλθαν στα 250.000.000 δολάρια. Αν η «Νέα Τάξη Πραγμάτων» ήταν πραγματικά τόσο υπογείως κινούμενη, αν είχε όντως τόσο μεγάλη δύναμη (οι θεωρίες ξεκινούν από το bloodline των πλανηταρχών της Αμερικής και φτάνουν μέχρι το εμπόριο εξωγήινης τεχνολογίας), στ’ αλήθεια θα άφηναν να αποκαλυφθούν τόσο εύκολα τέτοια μυστικά; Στ’ αλήθεια αυτός που θα τολμούσε να τα διαδώσει, όχι μόνο θα έμενε ζωντανός, αλλά θα πλούτιζε κιόλας; Είστε πραγματικά διατεθειμένοι και ανοιχτοί να πιστέψετε το βιντεάκι με τον εξωγήινο από την περιοχή 51, αλλά όχι το γεγονός ότι στον 21ο αιώνα, η λογοκρισία καλά κρατεί; Πόσο πολύ διαφέρει ένας θεατής του Zeitgeist που πιστεύει κάθε μία λέξη του, από έναν θεατή των ειδήσεων που κάνει το ίδιο;

Πολλές από τις πληροφορίες που περιέχουν οι συγκεκριμένες πηγές, σαφώς και είναι πιθανότατα ορθές. Αλλά στην εποχή που ο νόμος τιμώρησε τις Pussy Riot, είναι λογικό να πιστέψουμε ότι το Esoteric Agenda έδειξε σε όλο τον πλανήτη τη μυστική ατζέντα των μασόνων της Αμερικής και δεν λογοκρίθηκε; Ότι οι δημιουργοί του δεν τιμωρήθηκαν;

Γιατί, λοιπόν, να αφήνει το παντοδύναμο σύστημα, όλες αυτές τις θεωρίες συνωμοσίας να κυκλοφορούν ανενόχλητες; Η απάντηση είναι πολύ απλή και θα σας κοιτάξει κατευθείαν στα μάτια, αν εσείς κοιτάξετε στα μάτια κάποιου που τις έχει εσωτερικεύσει. Γιατί η παράνοια αχρηστεύει το ανθρώπινο ων. Γιατί γεννά φόβο. Το φόβο της τιμωρίας. Το φόβο της ανώτερης δύναμης. Γιατί ο φόβος του Θεού, τώρα πια δεν τους αρκεί. Οι άθεοι έχουν αυξηθεί πολύ και πώς να τους ελέγξουν; Πασάροντάς τους ένα φόβο διαφορετικό. Χρησιμοποιώντας τη «μαθημένη απελπισία», κάτι που γνωρίζουν καλά οι κοινωνιολόγοι που εργάζονται ως σύμβουλοι πολιτικών και αποτελούν μεγάλη τους δύναμη, μια που τους διδάσκουν την ψυχολογία της μάζας.

«Μαθημένη απελπισία», σημαίνει πως αν πείσεις ένα άτομο πως η συμπεριφορά του δεν μπορεί να αποφέρει αλλαγές στο περιβάλλον γύρω του, τότε αυτό το άτομο παύει να προσπαθεί. Και ποιος καλύτερος τρόπος να βρεθεί για να εφαρμοστεί αυτή η αρχή, από το να έχεις ένα γενναίο ποσοστό των νέων της εποχής μας, να πιστεύουν πως η οικονομική κρίση ήταν πλάνο εθναρχηγών που συνεργάζονται με μυστικές θρησκευτικές οργανώσεις και εξωγήινες υπάρξεις; Άρα; Άρα το θέμα είναι πολύ μακριά από εμάς. Είναι πολύ μεγάλο για να το φτάσουμε. Τί μπορούμε να κάνουμε άλλωστε εμείς τα ανθρωπάκια μπροστά στη Νέα Τάξη Πραγμάτων; Ας σκύψουμε λοιπόν, το κεφάλι.

Τί απέγινε το «ξυράφι του Όκαμ;» Εκείνο το επιστημονικό αξίωμα που μας έμαθε πως: «Όταν δύο θεωρίες παρέχουν εξίσου ακριβείς προβλέψεις, πάντα επιλέγουμε την απλούστερη»! Θα μπορούσαμε εύκολα να αντιπαραθέσουμε σε αυτές τις θεωρίες συνωμοσίας, μία πολύ απλούστερη: Οι πολιτικοί, παρέα με μερικούς πολύ πλούσιους ανθρώπους, ξέρουν πάρα πολύ καλά να χειρίζονται την ψυχολογία της μάζας. Όλα αυτά έγιναν, γίνονται και θα γίνονται, για τα κέρδη τους και τη ματαιοδοξία τους. Δεν χρειάζεται να υπογράψουν συμβόλαια με εξωγήινους, για να αφανίσουν το ανθρώπινο είδος. Ούτε να πιστεύουν όλοι αυτοί σε κάποια θρησκεία ή αίρεση που τους ενώνει σε ένα κοινό σκοπό, μια που έχουν σαν μοναδική θρησκεία το χρήμα κι αυτό αρκεί.

Δεν είναι θεοί. Είναι άνθρωποι. Και βασίζονται στην άγνοια, την έλλειψη μόρφωσης και την έλλειψη θάρρους του λαού, για να διατηρούν τη δύναμή τους. Αν όλοι οι πολίτες του κόσμου αποφάσιζαν ξαφνικά να μην καταναλώνουν coca cola για παράδειγμα, θα κατέρρεε μία βιομηχανία τεράστιας οικονομικής δύναμης. Αυτό, σαν αλυσίδα, θα άλλαζε τα δεδομένα της παγκόσμιας αγοράς. Και ο κρίκος που ενώνεται με αυτόν της παγκόσμιας αγοράς, είναι η πολιτική. Η οποία, βέβαια, ακόμα και σε αυτή την περίπτωση, δε θα ίδρωνε καθόλου και θα σύστηνε στον κόσμο το νέο εθισμό του.

Αλλά το σημαντικό είναι το εξής: ποτέ δε θα έκαναν κάτι τέτοιο οι άνθρωποι. Ποτέ δε θα συντονίζονταν, όχι σε παγκόσμια κλίμακα, αλλά σε κλίμακα ενός μικρού κράτος 10 περίπου εκατομμυρίων κατοίκων, με ιστορία πιο βαριά και από τον πλανήτη μας τον ίδιο, που κατάντησε δουλάκι ξένων δυνάμεων και περίγελος της Γης.  Γιατί, πού να τα βάλουμε εμείς τώρα με τους μασόνους;

Αυτή είναι η συνωμοσία τους. Αυτό είναι το όπλο τους. Και ποτέ η διασπορά φόβου, δεν έγινε προς όφελος της ανθρωπότητας. Κάποιοι μας είχαν δώσει το μήνυμα, τότε που δεν υπήρχε λογοκρισία. Τότε που ειπώθηκε το «πίστευε και μη-άνω τελεία-ερεύνα». Που σπεύσαν να παρερμηνεύσουνε ως: να πιστεύεις χωρίς να ερευνάς, ενώ στην πραγματικότητα σημαίνει το αντίθετο: είτε πιστεύεις κάτι, είτε δεν το πιστεύεις, να ερευνάς, να το ψάχνεις. Η κριτική σκέψη, αυτή ακριβώς που προσπαθούν επιμελώς να εξαλείψουν από την παιδεία, αυτή είναι το όπλο που φοβούνται μην στραφεί εναντίων τους. Ο σκεπτόμενος άνθρωπος, αντιμετωπίζει με την ίδια υγιή αμφισβήτηση και τις ειδήσεις των 8, αλλά και τις θεωρίες συνωμοσίας.

«Μην πιστεύεις σε τίποτα απλά επειδή το άκουσες. Μην πιστεύεις σε τίποτα απλά επειδή λέγεται και φημολογείται από πολλούς. Μην πιστεύεις σε τίποτα απλά επειδή βρίσκεται γραμμένο στα ιερά σου βιβλία. Μην πιστεύεις σε τίποτα λόγω της αυθεντίας των δασκάλων και των πρεσβύτερών σου. Μην πιστεύεις σε παραδόσεις επειδή έχουν διαδοθεί για πολλές γενεές. Αλλά μετά από παρατήρηση και ανάλυση, όταν βρίσκεις πως κάτι συμφωνεί με τη λογική και είναι πρόσφορο για το καλό και το όφελος του ενός και των πάντων, τότε δέξου το και ζήσε σύμφωνα με αυτό.»

Siddhārtha Gautama (Σιντάρτα Γκαουτάμα), αλλιώς γνωστός και ως Buddha (Βούδας)

Η νέα τάξη συναισθημάτων...

	Η νέα τάξη συναισθημάτων
	Στεφανία Καρκαμάνη / Ψυχολόγος - Συγγραφέας

Κρίση οικονομική, κρίση αξιών, κρίση συναισθημάτων. Χαμένα όνειρα, χαμένες ζωές, χαμένες ελπίδες. Και τί άλλο; Ευθυγράμμιση πλανητική, ευθυγράμμιση πνευματική, ευθυγράμμιση αμετάκλητη. Και στην καρδιά αυτού του τυφώνα, τα παιδιά και οι έφηβοι. Αυτοί που δεν έφταιξαν σε τίποτα και πληρώνουν τα πάντα. Τα ποσοστά αύξησης της παιδικής και εφηβικής κατάθλιψης, όπως και των αυτοκτονιών έχουν κατακλύσει τα ΜΜΕ και έχουν αναφερθεί και σε προηγούμενο άρθρο. Καιρός τώρα, να ασχοληθούμε με κάτι πολύ σημαντικότερο: καιρός να ρωτήσουμε τα ίδια τα παιδιά και τους ίδιους τους εφήβους, πώς νιώθουν ζώντας εκεί, στην καρδιά του τυφώνα.

«Ήταν ένα βασίλειο, χτισμένο πίσω από χρυσό φράχτη. Το παλάτι ήταν φτιαγμένο κι αυτό από χρυσάφι, ασήμι και ρουμπίνια. Κάθε χρόνο ο βασιλιάς, χάριζε στους πολίτες του διαμάντια και χρήματα. Έτσι, κανένας τους δε δούλευε, όλοι ήταν πλούσιοι και τα σπίτια τους έμοιαζαν κι αυτά με παλάτια. Αλλά ξόδευαν πολύ κι έτσι, μια μέρα τους τέλειωσαν τα δώρα του βασιλιά. Τότε, αναγκάστηκαν να δουλέψουν. Κι άνοιξαν τα μαγαζιά, οι φούρνοι, τα μανάβικα, τα εργοστάσια… κι ο βασιλιάς δεν έδωσε άλλο χρυσό στους πολίτες. Τώρα, έπρεπε να κερδίζουν τα πάντα μόνοι τους». Κάπως έτσι ήταν το παραμύθι που έφτιαξε ένα αγοράκι 8 ετών, σε μια από τις συνεδρίες μας. Το ενδιαφέρον είναι πως, η θεραπευτική άσκηση που κάναμε, αφορούσε τη δημιουργία του ιδανικού κόσμου, του ιδανικού βασιλείου. Το αγόρι, έπλασε τον κόσμο που θεωρούσε τέλειο, γι’ αυτό και στο βασίλειο επίσης απαγορευόταν το σχολείο και όλοι οι πολίτες ήταν υποχρεωμένοι διά νόμου να φροντίζουν τα αδέσποτα σκυλιά. Η οικονομική πτώση στο βασίλειο, λοιπόν, δεν αποτελούσε για εκείνον μια πικραμένη καταγραφή της πραγματικότητας, αλλά το ιδανικό. Τα πράγματα έγιναν, ακριβώς έτσι όπως έπρεπε να γίνουν.

Ακούγοντας με προσοχή αυτή τη γενιά, διαπιστώνω σιγά σιγά πως, για την πλειονότητά τους, η οικονομική βύθιση ποσώς τους ενδιαφέρει. Όχι γιατί δεν την αντιλαμβάνονται. Την αντιλαμβάνονται πάρα πολύ καλά. Απλά δεν τους νοιάζει. Δεν τους νοιάζει που έχουν λιγότερα ρούχα και παιχνίδια. Δεν τους νοιάζει που έχουν λιγότερες εξόδους και φτωχότερα γεύματα. Εκτός από τα παιδιά των οποίων οι οικογένειες έχουν σοβαρό βιοτικό πρόβλημα, για τα υπόλοιπα, αυτό που τους καταθλίβει και οδηγεί στα ψυχολογικά τους προβλήματα, δεν είναι ότι δεν μπορούν να κάνουν πια γαλλικά και πιάνο. Είναι  η μαμά που κλαίει γιατί δεν μπορεί να τους κάνει πια γαλλικά και πιάνο. Είναι ο μπαμπάς που θυμώνει και ξεσπάει γιατί απειλείται ο ανδρισμός του από τη μείωση του μισθού του. Είναι το όνειρο των γονιών που καταρρέει, εκείνο με το παιδί που μεγαλώνει και γίνεται γιατρός ή δικηγόρος και μένει στη μεζονέτα του με την όμορφη γυναίκα και τα τρία παιδιά τους. Δεν είναι το δικό τους όνειρο.

Ένας έφηβος, του οποίου η οικογένεια υπέστη τεράστια οικονομική πτώση και η ζωή τους άλλαξε σε πολύ μεγάλο βαθμό, μου είπε πως χαίρεται που ήρθε η κρίση. Χαίρεται, γιατί τώρα πια οι άνθρωποι μπορούν να καταλάβουν ποια πράγματα στη ζωή έχουν αξία και να διαπιστώσουν πως όλο τους τον χρόνο τον είχαν τυλίξει γύρω από άδεια σπίτια, γεμάτα έπιπλα και λούσα, αλλά στην πραγματικότητα, θλιβερά άδεια. Οι γονείς του δε, ήτανε πεπεισμένοι πως τη θλίψη του παιδιού τους προκάλεσε η οικονομική τους πτώση. Τα συμπεράσματα, δικά σας. Μήπως, λοιπόν, δεν είναι ο κόσμος των παιδιών αυτός που κατέρρευσε, αλλά ο δικός μας; Μήπως τα παιδιά δεν θλίβονται για την οικονομική κρίση, αλλά για τη δική μας θλίψη; Τι είναι άραγε χειρότερο για ένα παιδί, να έχει λιγότερα παιχνίδια, ή να έχει γονείς, που έχασαν το νόημα της ζωής μόλις ο μισθός τους μειώθηκε;

Αντί να κλαίμε το χρυσό παλάτι μας που χάθηκε και τα διαμάντια του βασιλιά που δεν έρχονται πια, καλύτερα να συγκεντρώσουμε τις δυνάμεις μας να βοηθήσουμε τους ανθρώπους και ειδικά τα παιδιά, που έχουν πραγματική ανάγκη. Αυτούς που δεν έχουν φαγητό να χορτάσουν την πείνα τους και στέγη να ζεστάνουν το σώμα τους. Όσο για τους υπόλοιπους άτυχους προνομιούχους, αντί να επιβάλλουν στα παιδιά το δικό τους γκρεμισμένο κόσμο, καλύτερα να τα ακούσουν με προσοχή και σεβασμό και να τα αφήσουν, να χτίσουν το δικό τους. Κατά το αγαπημένο άσμα: «Έχε το νου σου στο παιδί, γιατί αν γλιτώσει το παιδί, υπάρχει ελπίδα»…(Παύλος Σιδηρόπουλος).

Δεν θέλω να πάω σχολείο! 5 τρόποι αντιμετώπισης του άγχους αποχωρισμού.

	Δεν θέλω να πάω σχολείο! 5 τρόποι αντιμετώπισης του άγχους αποχωρισμού.
	Στεφανία Καρκαμάνη / Ψυχολόγος - Συγγραφέας

Πρώτη μέρα στο σχολείο… Φωνές, παιχνίδια, συγκίνηση… Πάντα όμως υπάρχουν στην αυλή του νηπιαγωγείου ή του δημοτικού, εκείνα τα παιδιά που με το ζόρι κουβάλησαν οι γονείς τους, προσπαθώντας με χίλιους – δυο τρόπους να αντιμετωπίσουν το κλάμα, τις τσιρίδες και την πεισματική τους άρνηση. Ο αποχαιρετισμός είναι δραματικός, αλλά κάποια στιγμή, τα πανικόβλητα πλασματάκια περνάνε στα χέρια της δασκάλας. Γιατί, λοιπόν, συμβαίνει αυτό;     

Για να κατανοήσουμε αυτή τη συμπεριφορά του παιδιού, πρέπει να ρίξουμε μια ματιά στη βρεφική του ηλικία και να εξετάσουμε την έννοια του «δεσμού». Το κρίσιμο σημείο βρίσκεται ανάμεσα στον έκτο και τον ένατο μήνα. Τότε εμφανίζεται η επιλεκτική προτίμηση για τη μητέρα και τα οικεία πρόσωπα, η παρουσία των οποίων προκαλεί τη μεγαλύτερη χαρά στο βρέφος. Τότε γεννιούνται, όμως και οι δύο πρώτες μορφές άγχους στη ζωή: το άγχος του αποχωρισμού και το άγχος απέναντι στα ξένα πρόσωπα. Το συνονθύλευμα, λοιπόν, αυτών των πρώτων θετικών και αρνητικών συναισθημάτων, σηματοδοτεί το δεσμό του βρέφους προς τη μητέρα (ή το πρόσωπο που το μεγαλώνει).

Υπάρχουν δύο είδη δεσμού: ο ασφαλής και ο ανασφαλής. Η πλειονότητα των βρεφών αναπτύσσει ασφαλή δεσμό, γιατί οι γονείς δείχνουν ευαισθησία απέναντι στις ανάγκες τους και ανταποκρίνονται άμεσα και θετικά σε αυτές. Στα παιδιά αυτά, αρέσει να εξερευνούν το περιβάλλον τους, παρουσία της μητέρας τους, αντιλαμβάνονται την απουσία της χωρίς ακραίες αντιδράσεις και επιθυμούν να βρίσκονται κοντά της όταν επανέρχεται.

Ο ανασφαλής δεσμός εμφανίζεται με τρεις διαφορετικούς τύπους: με τον τύπο αποφυγής, όταν το βρέφος δείχνει έλλειψη ενδιαφέροντος για τη μητέρα, δεν ανησυχεί όταν φεύγει, αλλά ούτε δείχνει ανακούφιση όταν έρχεται. Με τον τύπο αντίστασης, όταν το βρέφος ασχολείται συνεχώς με τη μητέρα του, δείχνει υπερβολικό ενδιαφέρον γι’ αυτή, η απουσία της του προκαλεί έντονο άγχος, αλλά όταν επιστρέφει, το βρέφος εκφράζει θυμό και την αποφεύγει. Και τέλος, με τον αποδιοργανωμένο τύπο, όταν το βρέφος λειτουργεί με παράξενο, αντιφατικό και μη σταθερό τρόπο, δείχνοντας το μεγαλύτερο βαθμό ανασφάλειας και σύγχυσης.

Οι κλινικές περιπτώσεις ανασφαλούς δεσμού, παρατηρούνται συνήθως σε παιδιά που έχουν μεγαλώσει σε ιδρύματα, έχουνε κακοποιηθεί ή παραμεληθεί. Ωστόσο, μικρές και περιστασιακές ενδείξεις ανασφαλούς δεσμού, μπορεί να παρατηρηθούν και σε παιδιά που μεγάλωσαν σε υγιές περιβάλλον. Αυτό συμβαίνει γιατί, πίσω από αυτές τις ενδείξεις, κρύβεται πολλές φορές το άγχος για το άγνωστο ή κάποια αρνητική εμπειρία. Ας δούμε, λοιπόν, τι μπορεί να κάνει ο γονιός, για να προστατεύσει το παιδί από το πιθανό ξέσπασμα άγχους αποχωρισμού, που συνοδεύει την έναρξη, αλλά πολλές φορές και τη διάρκεια του σχολικού έτους. Μερικές απλές συμβουλές, που προτείνουν οι σχολικοί ψυχολόγοι:

- Ενθουσιάστε το παιδί για τις πιο όμορφες εμπειρίες σας από το σχολείο. Κάντε το να μαγευτεί με τα λεγόμενά σας και με την ιδέα της έναρξης του σχολείου!

- Βάλτε την καθημερινότητά του σε σχολικό πρόγραμμα, μια εβδομάδα πριν πάει σχολείο, ώστε να συνηθίσει το ωράριο και τη ρουτίνα. Προετοιμάστε το για το τι θα συναντήσει εκεί, γιατί όπως αναφέρθηκε, πολλές φορές το άγχος αποχωρισμού είναι απλά μεταμφιεσμένος φόβος για το άγνωστο.

- Κρατήστε τα «αντίο» σας σύντομα! Όταν χρονοτριβείτε στον αποχωρισμό, επιβεβαιώνετε και επαυξάνετε το άγχος του παιδιού. Αν η μαμά παραμένει στο σχολείο για πολλή ώρα, με το σκεπτικό να καθησυχάσει το παιδί, είναι σα να του λέει ότι στ’ αλήθεια υπάρχει κάτι που πρέπει να φοβάται.

- Κρύψτε στην τσάντα του ένα ραβασάκι που να εκφράζει αγάπη, μια οικογενειακή φωτογραφία ή κάτι που να το κάνει να νιώσει ότι παίρνει μαζί του ένα κομμάτι από το σπίτι του. (Η προσκόλληση των παιδιών σε κάποιο αντικείμενο, συνήθως λούτρινο ζωάκι, που η ψυχολογία ονομάζει «αντικείμενο μεταβίβασης», συνήθως έχει ξεπεραστεί πριν το παιδί πάει σχολείο. Αν όχι, χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση ως προς αυτή τη συμβουλή).

- Μιλήστε μαζί του. Υπάρχει περίπτωση να μη θέλει να πάει σχολείο γιατί αντιμετωπίζει κάποιο μαθησιακό ή κοινωνικό πρόβλημα. Το φαινόμενο της σχολικής βίας είναι, δυστυχώς, μια πραγματικότητα. Βοηθήστε το να εκφραστεί. Συνήθως στο νήπιο, ή στο ντροπαλό παιδί που δεν εκφράζεται άνετα με το λόγο, βοηθάει να  δώσετε εικόνες με φατσούλες, χαμογελαστές, θυμωμένες και λυπημένες και να το προτρέψετε να σας δείχνει με το δάχτυλο τι νιώθει όταν ακούει «σπίτι, πάρκο, γιατρός, σχολείο».

Μην ξεχνάτε πως η πρώτη επαφή με το σχολικό περιβάλλον μπορεί να είναι δύσκολη, αλλά η πρόληψη, η καλή επικοινωνία με το παιδί και αν χρειαστεί, η επίσκεψη στον παιδοψυχολόγο, κάνουν το πρώτο σοκ και τα μετέπειτα προβλήματα, να αντιμετωπισθούν  αποτελεσματικά.

Το σάρκινο περίβλημα της ομορφιάς...-Εφηβεία και διατροφικές διαταραχές.

	Το σάρκινο περίβλημα της ομορφιάς...
	Στεφανία Καρκαμάνη / Ψυχολόγος - Συγγραφέας

Εφηβεία και διατροφικές διαταραχές.

Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, η ιδανική γυναίκα επιδείκνυε περήφανα τις καμπύλες της. Ήταν κάπου στη βικτωριανή περίοδο, όταν επικράτησε η αντίληψη, πως η άρνηση τροφής από τις γυναίκες φανερώνει πνευματική ανωτερότητα. Από τη δεκαετία του 1930 ως τις μέρες μας, το λεπτό γυναικείο σώμα, προβάλλεται από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ως πρότυπο. Όσο περνούν τα χρόνια, όμως, αυτό γίνεται όλο και πιο λεπτό… Έχει διαπιστωθεί πως οι επιθυμητές αναλογίες σώματος, τις οποίες διαθέτουν τα μοντέλα, καθώς και οι κούκλες Barbie, είναι κάτω από τα όρια του φυσιολογικού. Πώς επηρεάζει αυτό το καθ’ όλα ανθυγιεινό πρότυπο, τον ευαίσθητο ψυχισμό μίας έφηβης; Οι δύο κυριότερες διαταραχές πρόσληψης τροφής, είναι η ψυχογενής ανορεξία και η ψυχογενής βουλιμία. Η συχνότητα εμφάνισής τους έχει αυξηθεί πολύ τα τελευταία χρόνια κι αυτό γιατί, οι διαταραχές αυτές κατευθύνονται από παθολογικές αντιλήψεις του ατόμου σχετικά με το βάρος και το σχήμα του σώματος, οι οποίες σχετίζονται άμεσα με τα πρότυπα ομορφιάς της εκάστοτε κοινωνίας. Η ψυχογενής ανορεξία, ευρύτερα γνωστή ως νευρική ανορεξία (anorexia nervosa), αφορά την άρνηση λήψης τροφής από άτομο το οποίο ήδη έχει κατώτερο σωματικό βάρος από το φυσιολογικό της ηλικίας, του φύλου και του ύψους του. Παρόλα αυτά, φοβάται έντονα μην πάρει βάρος και βρίσκεται συνεχώς στην προσπάθεια να χάσει κιλά. Έχει διαταραγμένη αυτοεικόνα, αντιλαμβάνεται δηλαδή το σώμα του διαφορετικό απ’ ό,τι είναι και μάλιστα, η εικόνα του σώματος είναι πολύ σημαντική στην αυτοαξιολόγησή του. Χαρακτηριστική είναι η γνωστή διαφήμιση με τον καθρέφτη. Ο όρος «ανορεξία» μας παραπλανεί, καθώς μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις οι ανορεξικοί δεν έχουν όρεξη για φαγητό. Πρόκειται για μία συνειδητή προσπάθεια του ατόμου να χάσει κιλά, μέσω νηστείας ή σωματικής άσκησης. Κάποιοι αισθάνονται μονίμως υπέρβαροι, άλλοι αναγνωρίζουν ότι είναι αδύνατοι, αλλά επιμένουν πως πρέπει να χάσουν βάρος από ορισμένα μέρη του σώματός τους. Το βασικό στοιχείο, λοιπόν, είναι η ΕΜΜΟΝΗ. Μετρούν συνέχεια το βάρος τους, νιώθουν καλά μόλις διαπιστώνουν ότι έχασαν κιλά και προσπαθούν να διατηρούν αυτό το συναίσθημα, χωρίς το οποίο τους διακατέχει πανικός. Υπάρχουν δύο τύποι ψυχογενούς ανορεξίας: Ο «περιοριστικός τύπος», καταφεύγει σε δίαιτα, νηστεία ή υπερβολική άσκηση. Ο τύπος «υπερφαγίας- καθαρτικός τύπος» έχει τακτικά επεισόδια κατά τα οποία καταναλώνει σχετικά μικρές ποσότητες τροφής  κι έπειτα καταφεύγει στη λεγόμενη «συμπεριφορά κάθαρσης» (αυτοπροκαλούμενοι εμετοί, χρήση καθαρτικών, διουρητικών, υποκλισμών). Τα άτομα του δεύτερου τύπου, έχουν συχνότερα οικογενειακό ιστορικό παχυσαρκίας και συναισθηματικά προβλήματα, ενώ τα άτομα του περιοριστικού τύπου χαρακτηρίζονται από εμμονές, ανελαστική συμπεριφορά και υπερβολικό αυτοέλεγχο. Η ψυχογενής ανορεξία εμφανίζεται περισσότερο σε κορίτσια στην εφηβεία - υπάρχουν, όμως και περιπτώσεις αγοριών- και η εκδήλωσή της συχνά σχετίζεται με κάποιο αγχογόνο περιστατικό (π.χ. διαζύγιο γονιών). Το 52% των περιπτώσεων έχει καλή εξέλιξη, το 29% μέτρια και ένα 10% οδηγείται στο θάνατο. Τα ψυχικά αίτια της ασθένειας παραμένουν ένα μυστήριο. Μονάχα δύο θεωρητικά μοντέλα έχουν εφαρμοστεί ως τώρα: η Hilda Brush (1973) θεώρησε πως η ασθένεια σχετίζεται με τη διεκδίκηση αυτονομίας του εφήβου, όταν ο γονέας αποτυγχάνει να αναγνωρίσει και να ενθαρρύνει την ανάγκη του αυτή. Ο Arthur Crisp (1997) , κατατάσσει την ασθένεια στις φοβικές διαταραχές. Πιστεύει πως, το άτομο φοβάται το ενήλικο σώμα και κατ’ επέκταση την ενηλικίωση, γι’ αυτό προσπαθεί να διατηρήσει το σώμα όπως ήταν. Σε κάθε περίπτωση, η θεραπευτική αντιμετώπιση ξεκινά από το νοσοκομείο, καθώς προτεραιότητα είναι να ανακτήσει το άτομο το 90% του επιθυμητού βάρους, πριν ξεκινήσει την ψυχοθεραπεία. Παθολόγος, διαιτολόγος και ψυχοθεραπευτής, πρέπει να συνεργαστούν για μία σωστή αντιμετώπιση. Εκτός από την ψυχογενή ανορεξία, προαναφέρθηκε και η ψυχογενής βουλιμία. Οι δύο ασθένειες έχουν πολλά κοινά στοιχεία, αλλά η ειδοποιός διαφορά της βουλιμίας είναι η ΥΠΕΡΦΑΓΙΑ. Πρόκειται για κατανάλωση υπερβολικής ποσότητας τροφής, εμφανώς μεγαλύτερης από αυτή που θα μπορούσε να καταναλώσει ένας άνθρωπος σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα (π.χ. μέσα σε 2 ώρες). Κατά τη διάρκεια των επεισοδίων υπερφαγίας, το άτομο νιώθει πλήρη έλλειψη ελέγχου και καθησυχάζει έπειτα τις ενοχές του, με δύο τρόπους, που ορίζουν και τους δύο τύπους βουλιμικών: Ο «καθαρτικός τύπος» καταφεύγει στη «συμπεριφορά κάθαρσης», ενώ ο «μη καθαρτικός τύπος» καταφεύγει στη νηστεία και την υπερβολική σωματική άσκηση. Οι βουλιμικοί είναι, συνήθως, άτομα ανελαστικά και απόλυτα, άνθρωποι που λειτουργούνε με το «ή όλα ή τίποτα», παρορμητικοί, εξωστρεφείς  και με δυσκολίες στην αυτορρύθμιση. Πώς να προστατεύσουμε, λοιπόν, τα παιδιά από τις διαταραχές διατροφής; Πολλές φορές, αυτές οι διαταραχές εμφανίζονται ως συμπτώματα άλλων ψυχικών παθήσεων, όπως η κατάθλιψη και η σχιζοφρένεια και επισκιάζονται κατά τη θεραπευτική διαδικασία. Είναι, όμως, ένα θλιβερό γεγονός. Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τα πρότυπα ομορφιάς που τα ΜΜΕ προβάλλουν επιμελώς. Έχουν γίνει κινήσεις προς αυτή την κατεύθυνση από ευαισθητοποιημένες ομάδες ανθρώπων, τα συμφέροντα, όμως, οίκων μόδας, εταιριών καλλυντικών και φυσικά, της πλαστικής χειρουργικής, δεν επιτρέπουν να γίνουν ουσιαστικές αλλαγές. Μπορούμε, όμως, να αλλάξουμε τη σημασία που δίνουνε τα παιδιά σε αυτά. Να μάθουμε, ειδικά στα κορίτσια, ότι ομορφιά σημαίνει ψυχική και σωματική υγεία, να φροντίζουμε για την αυτοπεποίθησή τους και να τους παρέχουμε όλα τα πνευματικά κίνητρα που χρειάζονται ώστε να βιώσουν το γεγονός, πως η ζωή δεν είναι το σάρκινο περίβλημα της ψυχής μας, αλλά η ψυχή μας η ίδια κι αυτή πρέπει να φροντίζουμε να διατηρούμε όμορφη…

«Donald ο απατεώνας» Τι καρτούν βλέπουν τα παιδιά;

	«Donald ο απατεώνας» Τι καρτούν βλέπουν τα παιδιά;
	Στεφανία Καρκαμάνη / Ψυχολόγος - Συγγραφέας

Το 1971 στη Χιλή, οι Mattelart Armand και Ariel Dorfman, κυκλοφόρησαν το βιβλίο «Donald ο απατεώνας, ή Η διήγηση του ιμπεριαλισμού στα παιδιά». Η χούντα του Pinochet το απαγόρευσε και πέταξε στη θάλασσα πέντε χιλιάδες αντίτυπα. Τα χρόνια που ακολούθησαν, το βιβλίο αντιμετώπισε πολλούς δικαστικούς αγώνες, αλλά παρά τις περιπέτειές του, κάποια αντίτυπα, κατάφεραν να φτάσουν και στην Ελλάδα. Προς τι, λοιπόν, τόση φασαρία;

Έχετε αναρωτηθεί ποτέ τι κρύβεται πίσω από τους «αθώους» χαρακτήρες καρτούν, που μεγαλώνουν γενιές και γενιές; Το βιβλίο δαιμονοποιήθηκε γιατί περιέγραφε τις δυναμικές των σχέσεων του Donald με τον Skroutz, ποια είναι η θέση της γυναίκας στη Λιμνούπολη, ποια είναι η σχέση εργασίας και χρήματος και πώς αντιμετωπίζονται οι τριτοκοσμικές χώρες από την Disney. Στα χρόνια που ακολούθησαν, πολλές μομφές σε σχέση με τον ρατσιστικό και ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα της Disney ήρθαν στην επιφάνεια. Η εταιρία έλαβε το μήνυμα και προσπάθησε να διορθώσει την εικόνα αυτή στα σύγχρονα καρτούν της.

Ένας καθηγητής του τμήματος ψυχολογίας, είχε έρθει μια μέρα στο μάθημα με μια εικόνα του Mickey Mouse, που έδειχνε τη σταδιακή «μεταμόρφωσή» του στην πάροδο του χρόνου. «Τι παρατηρείτε;» μας είχε ρωτήσει. Η απάντηση ήταν μάλλον προφανής: το διάσημο ποντίκι, «μίκρυνε» ηλικιακά, από την προσομοίωση ενός νέου, ίσως γύρω στα 20 χρόνια, σε ένα νήπιο, ίσως 3-4 ετών. «Ποιος ο λόγος;» ήταν η επόμενη ερώτηση. Ο λόγος είναι, ότι η βιομηχανία του Hollywood, έχει αρχίσει τα τελευταία χρόνια να εμφανίζει ορισμένα υποσυνείδητα, παιδοφιλικά μηνύματα. Τα πρότυπα ομορφιάς, σε πολλές ταινίες, αρχίζουν να προσεγγίζουν το δίχως καμπύλες γυναικείο σώμα και το αδύνατο ανδρικό, καθώς και τα ισομετρικά πρόσωπα με μεγάλα μάτια: χαρακτηριστικά, δηλαδή, που κάνουν τον άνδρα ή τη γυναίκα να μοιάζουν με παιδιά.

Γεννιούνται, λοιπόν, μία σειρά ερωτημάτων: «Ποιος ο ρόλος των συμβουλίων λογοκριτών σε όλα αυτά;», «Πόσο επηρεάζονται τα παιδιά από τα καρτούν;» και «Ποια η θέση του γονέα;». Ας ρίξουμε μια σύντομη ματιά, στο καθένα από αυτά τα θέματα.

Πρώτα από όλα, τα περίφημα ανά των κόσμο «συμβούλια λογοκρισίας». Το κατά πόσο δρουν ανεξάρτητα ή καθοδηγούμενα από συμφέροντα άλλων, αυτό ας μείνει στην κρίση του καθενός. Άλλωστε πρόκειται για ένα πολύ λεπτό και πολύπλευρο θέμα, που αγγίζει, από το ζήτημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ως το ζήτημα της υποκειμενική ερμηνείας της τέχνης. Ας ρίξουμε μια ματιά σε κάποια παραδείγματα, δανεισμένα από το «top ten» των απαγορευμένων καρτούν:

1) Spongebob Squarepants: Το 2006 απαγορεύτηκε από την κυβέρνηση της Κίνας, ενώ το 2005 αντιμετώπισε την οργή θρησκευτικών οργανώσεων, με το επιχείρημα ότι περνά ομοφυλοφιλικά μηνύματα στα παιδιά. Ορισμένες ιδιαίτερα προκλητικές σκηνές, όπως αυτή που ο Bob και ο φίλος του ο Patrick υιοθετούν ένα μωρό αστερία και παίζει ο μεν το ρόλο της γυναίκας και μητέρας, ο δε το ρόλο του άντρα και πατέρα, δε βοήθησαν να καταλαγιάσουν τα πνεύματα.

2) Tiny Toons: Το πρόγραμμα με τη νεότερη γενιά χαρακτήρων της Warner Brothers είχε προβλήματα εξ’ αρχής, λόγω του ιδιαίτερου χιούμορ του, αλλά το επεισόδιο «One beer» , όπου ο Buster, o Plucky και ο Hamton πίνουν μπύρα, κλέβουν ένα περιπολικό, το ρίχνουν από ένα βουνό και πεθαίνουν, δικαίωσε τους επικριτές της σειράς.

3) Family Guy: Το επεισόδιο : «When You Wish Upon a Weinstein» απαγορεύτηκε γιατί θεωρήθηκε προσβλητικό για τους Εβραίους, ενώ το επεισόδιο «Partial Terms of Endearment», απαγορεύτηκε γιατί πραγματεύεται το θέμα της έκτρωσης.

4) The Simpsons: Το 2008 η Βενεζουέλα και η Ρωσία απαγορεύουν το καρτούν, χαρακτηρίζοντάς το ακατάλληλο για παιδιά και κατηγορώντας το, ότι προωθεί την βία, την πορνογραφία και την αντικοινωνική συμπεριφορά. Το επεισόδιο της 9ης σεζόν, «The Cartridge Family», όπου ο Homer αγοράζει ένα όπλο, απαγορεύτηκε και στην Αγγλία.

Αλλά και τα : «Beavis and Butthead», το πολυκυνηγημένο «Popetown» που προσβάλλει δίχως έλεος την καθολική εκκλησία, το «Southpark», το «Ren and Stimpy», το «Pokemon», αλλά και το κλασσικό μας «Looney Toons», επεισόδια του οποίου απαγορεύτηκαν λόγω έντονου ρατσιστικού περιεχομένου, όπως και άλλα καρτούν, έχουν μπει κατά καιρούς στο στόχαστρο των συμβουλίων.

Πόσο επηρεάζονται, λοιπόν, τα παιδιά από όλα αυτά; Ας εξετάσουμε τις παραμέτρους. Φυσικά και τα περισσότερα από τα μηνύματα που περνά το καρτούν και είναι ορατά στον ενήλικο, ένα παιδί δεν είναι σε θέση να τα καταλάβει καν. Όχι συνειδητά, τουλάχιστον. Υποσυνείδητα μηνύματα περνούν ακατέργαστα και ασταμάτητα τις αντιστάσεις της συνειδητότητας, που είναι άλλωστε μειωμένες, τόσο στο νήπιο, όσο και στον έφηβο, με ταχύτητες που καταγράφει η κίνηση του αμφιβληστροειδούς κάθε φορά που αλλάζει η φωτεινότητα της οθόνης, χωρίς να περνούν από την επεξεργασία της σκέψης.

Τα σημερινά παιδιά, έχουν από την άλλη, ένα μεγάλο πλεονέκτημα, σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές. Λόγω της έκθεσής τους στην τεχνολογία από τη γέννησή τους ακόμα, έχουν μεγαλύτερες αντιστάσεις σε αυτήν. Αρκεί να παρατηρήσετε μέσα στην οικογένειά σας για παράδειγμα, πόσο συχνά αλλάζει τα κανάλια της τηλεόρασης ο παππούς, ο ενήλικος, ο έφηβος, το παιδί. Η νέα γενιά, συνήθως, δεν στέκεται απορροφημένη από το «χαζοκούτι», όμως αλλάζει συνεχώς τα κανάλια, δεν παρακολουθεί τις διαφημίσεις και χάνει γρήγορα το ενδιαφέρον για ένα πρόγραμμα. Απορροφάται, βέβαια, σε αφύσικο βαθμό από τα ηλεκτρονικά παιχνίδια και το internet, αλλά αυτό είναι ένα τελείως ξεχωριστό θέμα. Οπότε, θα μπορούσαμε να πούμε, ότι ναι μεν η νέα γενιά έχει αποκτήσει ένα είδος «ανοσίας» στα μηνύματα της τηλεόρασης, σε σχέση με τις προηγούμενες, δεν παύουν, όμως, «οι κεραίες» των παιδιών να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες.

Και από το βομβαρδισμό μηνυμάτων που δέχονται, σίγουρα κάποια καταφέρνουν «να περάσουν». Έτσι, καταλήγουμε στο τρίτο ερώτημα: «Ποιος ο ρόλος του γονέα»; Η «βέλτιστη μέση οδός» των αρχαίων Ελλήνων, βρίσκει και εδώ την εφαρμογή της. Φυσικά και δεν μπορούμε να φτάσουμε σε σημείο να τρομοκρατηθούμε, να υπεραναλύουμε και μην επιτρέπουμε στα παιδιά να παρακολουθήσουν σχεδόν κανένα καρτούν ή νεανικό πρόγραμμα. Αυτό θα τους έκανε να νιώσουν περιθωριοποιημένα και μειονεκτικά σε σχέση με τους συμμαθητές τους, που συζητούν συνεχώς γι’ αυτά. Από την άλλη, δεν μπορούμε να τα αφήσουμε να βλέπουν τηλεόραση όσες ώρες θέλουν, ούτε να βλέπουν οτιδήποτε θέλουν. Πρέπει να θυμόμαστε, πως ένα πρόγραμμα που διαφημίζεται και προωθείται ως παιδικό, δεν είναι απαραίτητα κατάλληλο για παιδιά.
 

Επίσης, δεν είναι όλα τα κινούμενα σχέδια παιδικά προγράμματα! Δεν είναι ό,τι καλύτερο για ένα παιδί να παρακολουθεί ένα καρτούν για έναν αλκοολικό πατέρα που χειροδικεί για να πειθαρχήσει το γιο του (Τhe Simpsons), ούτε για ένα σατανικό, ομοφυλόφιλο μωρό που προσπαθεί να δολοφονήσει τη μητέρα του (Family guy), ούτε για ένα κόσμο όπου τα ρομπότ καταναλώνουν αλκοόλ για να λειτουργήσουν και καπνίζουν πούρα (Futurama) και φυσικά, ούτε για μικρά χαριτωμένα ζωάκια που προσπαθούν να φτιάξουν σπιτική λεμονάδα, τους γλιστρά το μαχαίρι, κόβουν το μάτι τους κι έπειτα στύβουν το βολβό και σερβίρουν το αίμα αντί για λεμονάδα (Happy Tree Friends).

Καλό θα ήταν να ξοδέψουν οι γονείς λίγο από το χρόνο τους, παρακολουθώντας μαζί με το παιδί τα αγαπημένα του προγράμματα, ώστε να κρίνουν οι ίδιοι, αν τα μηνύματα και οι ρόλοι που απεικονίζει, είναι ή όχι βλαβεροί για την ψυχοσύνθεση του παιδιού. Ακόμα κι αν παρουσιάζεται κάτι όχι εντελώς αθώο (γιατί, ας μη γελιόμαστε, η εποχή του Tom and Jerry έχει περάσει ανεπιστρεπτί), μια απλή, αλλά ξεκάθαρη συζήτηση με το παιδί αρκεί για να αποκτήσει το ίδιο σωστή στάση απέναντι σε αυτό που βλέπει. Αν, όμως, κάτι ξεπερνά τα όρια, ο γονέας μπορεί να απομακρύνει το παιδί του από αυτό, όσο δημοφιλές κι αν είναι το πρόγραμμα , πατώντας απλά το κουμπάκι και «that's all folks!»!

Το σύνδρομο του Πήτερ Παν

	Το σύνδρομο του Πήτερ Παν
	Στεφανία Καρκαμάνη / Ψυχολόγος - Συγγραφέας

Το 1983, ο ψυχολόγος Dan Kiley, εκδίδει το πλέον πολυσυζητημένο βιβλίο «Το σύνδρομο του Πήτερ Παν», το οποίο έμελλε να γίνει γρήγορα best-seller και να προκαλέσει έναν παροξυσμό αντιγραφών σε στυλ εκλαϊκευμένης ψυχολογίας. Το σύνδρομο αυτό, δεν αναγνωρίζεται επισήμως από την επιστήμη της ψυχολογίας ως ψυχική διαταραχή. Παρόλα αυτά, η αποδοχή του ήρθε μέσω μιας σιωπηλής παραδοχής, ακόμα και στους κύκλους των ειδικών.

«Όλα τα παιδιά μεγαλώνουν. Εκτός από ένα». Με αυτή την φράση ξεκινά το κλασσικό παραμύθι του James M. Barrie. Τι κρύβεται, λοιπόν, πίσω από την ασυνήθιστη ιστορία του Πήτερ Παν; Ποιο είναι αυτό το ιπτάμενο αγοράκι, που έρχεται απρόσκλητο στην κρεβατοκάμαρα των παιδιών, για να τα πάρει από τους γονείς τους και να τα οδηγήσει σε μια μαγική χώρα; Ας ρίξουμε μια πιο κοντινή ματιά…

Ο Πήτερ Παν, το αγόρι που αποφάσισε να μη μεγαλώσει ποτέ, να ζήσει χωρίς ευθύνες, μακριά από τον κόσμο των ενηλίκων, σε μια ατελείωτη περιπέτεια με πειρατές, ινδιάνους και γοργόνες. Που νόμιζε πως θα έβρισκε πάντοτε ανοιχτό το παράθυρο της μητέρας για την επιστροφή του, αλλά μια μέρα το βρήκε κλειστό, με ένα άλλο μωρό να κοιμάται στην κούνια του και από τότε αρνήθηκε το θεσμό της οικογένειας, αρνήθηκε την αγάπη και το συναίσθημα. Εγωκεντρικός, αγενής και τρομερά αλαζόνας, δεν παραδέχεται τα λάθη του και ξεχνά πολύ εύκολα ό,τι δε σχετίζεται άμεσα με τον ίδιο. Ζει στο δικό του κόσμο, τη «χώρα του ποτέ». Σας θυμίζει κάτι αυτό το προφίλ;

Αυτός είναι, λοιπόν, ο άνδρας που "πάσχει" από το σύνδρομο του Πήτερ Παν. Ζει μια παρατεταμένη εφηβεία, έχει πολύ μικρή επαφή με τα συναισθήματά του και γι’ αυτό, στις σπάνιες στιγμές που τα εκφράζει, τα εκφράζει στην υπερβολή, ενώ αδιαφορεί για τα συναισθήματα των άλλων και κάνει τους ανθρώπους στη ζωή του να υποφέρουν. Αρνείται πεισματικά να αναλάβει ευθύνες. Το ερώτημα είναι, γιατί συμβαίνει αυτό; Ποιος ή τι, εμποδίζει μερικούς ανθρώπους να μεγαλώσουν;

Οι παράγοντες ποικίλλουν, αλλά ας ξεκινήσω μέσα από το ίδιο το παραμύθι, που εμμέσως πλην σαφώς, μας δίνει την απάντηση: γιατί όλες οι γυναίκες είναι ερωτευμένες με τον Πήτερ Παν! Η Γουέντι, το κορίτσι που είναι πολύ ώριμο για την ηλικία του, στέκεται στο πλάι του Πήτερ Παν σαν γυναίκα του, σε ένα παιχνίδι φαντασίας, τον προσέχει όμως καθημερινά, σαν μητέρα του. Ζητάει δέσμευση, αλλά εκείνος δεν είναι σε θέση να της τη δώσει. Κι έτσι, εκείνη, επιλέγει να μεγαλώσει, ενώ ο Πήτερ, επιστρέφει μια μέρα για να γοητεύσει την κόρη της.  Η Τίνκερμπελ, η νεράιδα, η παθιασμένη γυναίκα, που ζηλεύει τυφλά και αγαπάει ολοκληρωτικά, τόσο ώστε να πιει το δηλητήριο για χάρη του και να επιμένει να στέκεται κοντά του στην αιωνιότητα, όσες «Γουέντι» κι αν περνούν κατά καιρούς από τη ζωή του. Ακόμη και η κυρία Ντάρλινγκ, μητέρα της Γουέντυ, που είχε ένα φιλί κρυμμένο στην άκρη των χειλιών, που ποτέ δεν μπόρεσε να πάρει η Γουέντι, δίνει αυτό το πολύτιμο φιλί στον Πήτερ στο τέλος της ιστορίας, αντί να θυμώσει μαζί του που της πήρε τα τρία παιδιά της και νόμιζε πως δεν θα τα ξαναδεί ποτέ!

Επιστρέφοντας στην πραγματικότητα, λοιπόν, μήπως τελικά επικροτείται αυτό το πρότυπο; Πολλές δασκάλες θα συμφωνούσαν μαζί μου, πως η υπερπροστατευτικότητα των σημερινών γονέων συμβάλλει κατά μεγάλο βαθμό στη διατήρηση του φαινομένου. Υπάρχει η τάση να απομακρύνουν το παιδί από δυσάρεστες καταστάσεις, να το απομακρύνουν από την πραγματικότητα την ίδια, ώστε να μην πληγωθεί.  Πώς, όμως, θα μάθει να αντιμετωπίζει τον κόσμο; Πώς θα βγει μια μέρα εκεί έξω και θα πατήσει στα πόδια του, θα τα βγάλει πέρα μέσα στις σκληρές συνθήκες της εποχής μας; Πώς θα αναλάβει την ευθύνη μιας στέρεης σχέσης με το άλλο φύλο; Πώς θα ζήσει συνηθισμένο στην άνευ όρων αποδοχή, με την πεποίθηση πως, ό,τι και να κάνει, το παράθυρο θα είναι για πάντα ανοιχτό;

Μήπως, τελικά, προφυλάσσοντας τα παιδιά από την πραγματικότητα, τους κάνουμε περισσότερο κακό παρά καλό; Το παιδί μαθαίνει από τη μαμά ότι αυτό που νιώθει για τους γονείς του λέγεται «αγάπη». Θα αναγκαστεί να μάθει, όμως, αργά ή γρήγορα, πως υπάρχει και κάτι που λέγεται «θλίψη», «θυμός», «απογοήτευση» και «πόνος». Κάτι που λέγεται «πρόβλημα» και κάτι που λέγεται «ευθύνη». Οι γονείς προσπαθούν να χαρίσουν στα παιδιά τους μια παραμυθένια παιδική ηλικία. Δεν πρέπει, όμως, να ξεχνάμε πως ο κόσμος μας δεν μοιάζει καθόλου με τα παραμύθια. Κι αν θέλουμε οι νέοι να ζήσουν στην πραγματικότητα και όχι «στη χώρα του ποτέ», οφείλουμε να μην τους προστατεύσουμε από αυτή!